Zenbat eta jakintsuago, orduan eta apalago

BLOGAK, bisita honekin, Barandiaranek Eskualdeari eman diona itzuli nahi dio.

Gipuzkoako bihotzean, Ataungo baserritar munduan…

… berezko distiraz nabarmentzen da gizon txiki erraldoi bati eskainitako museo bat, bere jatorrian sustraitua eta halaber bidaiari nekaezina, bere hizkuntzaren defendatzailea eta halaber beste sei hizkuntzaren jakituna.

BISITA batzuk debozioarekin egiten dira… eta Ataungo adiskide on batzuekin.

Barandiaran Museoa, nahi gabe ere, maisu ikasgaia da, apaiz baten biografian bermatua, zeinak idatzita utzi baitzuen “euskal kulturaz hitz egitera bada, baita infernura ere”.Bederatzi senideetan gazteena, XIX. mendearen amaieran familiaren baserrian jaioa, Joxemiel Barandiaran.

ATAUN epifania bat da. Edertasun suspirioa.

XIX. mendearen amaieran jaio zen, euskal kultura tradizionalaren ahozko transmisioa, eta euskara bera, arrastorik utzi gabe itzaltzen ari zirenean, irudirik eta testu idatzirik gabe.Aurki inork ez zion esango “Ilargia (m)andrea” ilargiari, eta inork ez zuen mitologiako lamien edo jentilen berririk izango.

“Joxemiel Barandiaran eraldaketa mundu horretan hazi zen” –entzuten dugu ikus-entzunezko eder batean, museoko barruko gela bateko hormetan proiektatuta.

BIDEOAN eskolan buruz baina ezer ulertu gabe ikasten zutena azaltzen du.

Hasieran, euskara izan zuen hizkuntza bakarra, baina gaztelaniaz joan beharko zuen ondoren eskolara.“Han, maisuak hain zigor gogorrak ezartzen zizkien haurrei, ezen ikaratuta joaten baitzen eskolara”.Halere, ikasteko grina zeukan, ea 14 urterekin apaiz izateko behar zuen latina ikastea erabaki zuen”.

Suspenditzeko beldurrez, gogotik ekin zion ikasteari.“Bi ikasturte bakar batean gainditu zituenekoa bere bizitzako unerik zoriontsuenetakoa izan zen, eta Gasteizko Apaizgaitegian sartu zen”.

BARANDIARAN Museoko gela batean, non haren obra guztia gordetzen baita.

Apaizgai batzuek trenetik suziriak botaz ospatu ohi zuten etxerako buelta, baina Barandiaranen pozak ez zuen luze iraun. Ama hil zitzaion Gabonen aurreti006B.

1913an –elizako karrera amaitzeko bi urte falta zitzaiolarik–, Barandiaranek birplanteatu egin zuen bere apaiz bokazioa.Zalantza une hartan, Erlijioen Historia ikastea erabaki zuen, Leipzigeko Unibertsitatean, eta han ezagutu zuen Wilhelm irakaslea, psikologia zientifikoaren fundatzaileetako bat.

Jarraitu beharreko bidea iradoki zion Alemaniako unibertsitateko maisua.

Wilhelmek gomendatu zion ikasketak jaioterrian bertan egitea, ongi baitzekien munduan parekorik ez zeukan hizkuntza eta kultura bat zegoela.

Barandiaran 1914aren amaieran ordenatu zen apaiz, Gasteizen, eta 1915eko urtarrilean eman zuen lehenengo meza, Ataunen, 25 urte bete berritan.

MUSEOKO testu ugarietako bat.

Arkeologia eta Mitoa Barandiarani lotuta daude ezinbestean.Kondairek megalitoak aurkitzera eraman zuten, eta megalitoek herri kondaira gehiago jasotzera.

1934an Antropologia eta Etnologiako Nazioarteko Biltzarretako kide izendatu zuten.1953an, 17 urte luzez erbestean egon eta gero, Salamancako Unibertsitateko errektore Antonio Tovarrek Euskal Ikaskuntzen katedra bat inauguratzera gonbidatu zuen, itzultzea oztopatzen zioten oztopo polizialak arinduz.

BI paretaren gainean egindako proiekzioa, Museo barruan.

Artean 63 urte zituen, gehienek erretiroa hartzen zuten adina.Hura, ordea, etxera itzuli eta, bizitza berriro hasi balitz bezala, mende laurden bat geroago indusketei berrekin zien, eta datu etnografikoak jaso eta argitaratzen jarraitu zuen.

EGUNKARIA (1917an), gaztelaniaz idatzi zuena.

Horrek eragin biderkatzailea izan zuen, denbora gutxira euren kabuz indusketak egiten hasiko ziren dizipuluen belaunaldi berriak prestatuz.

JESUS Altuna antropologo eta arkeologoarekin (Museoko argazkia).

 

BARANDIARANEN irudia Museo horman proiektatuta.

Etxea, euskal kulturan, leku sakratua da, bizien zein hildakoen nukleo espirituala.On Joxemiel Ataunen kokatu zen, jaio zen auzoan, familiaren lurretan eraikitako etxe batean, zeina atzerrian bizi izan zen Sarako etxearen planoen arabera jaso baitzen.

Heriotza 102 urte zituela iritsi zitzaion, 75 urte baino gehiago eman eta gero jaiotzen ikusi zuen eta bizitoki izan zuen herriaren gaineko azterketak egiten.

Zabalaitzeko brontzezko aizkora, kobazulo bateko sarreran aurkitua, ahoa gorantz zuela.

Barandiaranen mendean, Euskal Herria historiarik gabeko herriaren topikoa gainditu eta bere milurteko askoko historia ezagutzera igaro da, gaur egungo euskal kultura urbano, moderno eta euskaldunaren oinarria, bere erroekin eta sinboloekin.

URTIAGAKO burezurra, Brontze Arokoa… 3.500 urte ingurukoa.

Bizitza osoa ikasgai bat aplikatu zuen, eta Barandiaran Museoa bisitatzen duena betiko hunkituta geratuko da horrekin…

Amarengandik jaso zuen ikasgaia, latineko azterketa egitetik garaile iritsi zen egunean.Harrotasuna apaltzeko, ama baserriko ateraino eraman zuen; bi sagarrondo zeuden han, fruituaren pisuagatik okertuta, eta zera esan zion “…zenbat eta beteago, orduan eta apalago”. 

ATAUNEN azken urteetan bisitatzen genuenoi errepikatzen zigun ikasgaia.

 

AMAREN hitzetan, amak ahoskatu bezala.

Iruzkina idatzi

Zure e-posta helbidea ez da inoren ikusgai izango. Bete beharreko eremuak  *
*
*