Hautagaitza babesteko hitzen mahastia

UNESCOren Gizadiaren Ondare izateko Errioxako eta Arabako Errioxako Ardoaren eta Mahastien Paisaia Kulturalaren hautagaitzari babesa emateko hitzen mahastia. Besteen hitzak. Hainbat alorretako pertsonak: kultura, gastronomia, kirola,… Hemengo eta munduko pertsonak, euren hitzak idatziko dituztenak. Baita hautzagaitza bultzatzeko elkarrizketak ere, izen-abizenekin. Errioxa eta Arabako Errioxako erkidegoak are gehiago handituko dituen proiektu baten parte izango dira.

Ezpata hautsia eta lorea Picassoren Gernikan Oct 14, 2018

Solasaldiko ardo beltza Jorge Oteizarekin 1993ko Gasteizen.

Tartean ardo beltz bat, orain dela 25 urte Orioko sortzailearekin hitz egin nuen; aktibista kulturala, kontzientzien esnatzailea, izaki menderaezina.Elkarrekin ibili ginen oinez Senda bidean, Gasteizko Andre Maria Zurira iritsi arte, bere 85 urteak emazte Itziar Carreñoren “bake makuluan” bermatuta, zeina 2 urte lehenago hil baitzen.

Julio Flor *

Artikuluaren egilea, Julio Flor, Jorge Oteizarekin (Argazkia J.A. Miranda).

Oteizaren bila joan nintzen egun haietan ostatua hartuta zegoen etxera, Gasteizko Florida parketik gertu.Agurtzean kontatu nion bere azken liburua irakurri nuela, “Itziar elegia y otros poemas”, Pamiela nafar argitaletxeak argitaratutakoa.Jeses Angel Miranda argazkilaria zetorren nirekin.

“La luz de tus manos/ llenando las horas de mis manos vacías”, errezitatu nuen buruz, 1991ko abenduan, ezkondu eta 53 urtera, zendu zen emazteari eskainitako bertsoetako bat.Santu-zeinu baten moduan, Oteizak bertso lerroa osatu zuen:“Seguramente no estás ya / en ninguna parte / solamente aquí / en mí / conmigo”.

HITZEZKO bidea Gasteizko Florida parkea zeharkatzen.

Esan zigun oinez joango zela Portaloneraino (XV. mendeko antzinako posta etxea).Berarekin joateko.Oinez zihoala, bere esku-gorputz-bihotzak Itziarren makilan bermatzen ziren.Senda bidetik, arbola erraldoien artean, Florida parkera igaro ginen, Andre Maria Zuriaren plazaraino.

Ibili eta gelditu, behin eta berriro.Berriketan… gure herriaren kategoria berezia, hezkuntzaren garrantzia, “eskola ume euskaldunak hartu eta bideratuko zituen ikastola esperimentala”, Arteetako Batxilerra”.“Egiten dugun guztia geurea izan behar da.Bertan sortua behar da”, defendatu zuen.

“Batzuek arteari apaingarri hutsaren rola ematen diote”, esan nion.“Arteak ez du balio apaintzeko –eten zidan jarduna–.Arteak gizaki berri bat sortzeko da.Norbanakoa esnatu behar da… Hemen mundu guztia lo dago, artea bezala”, esan zidan.“Artistak sortzen duen sentsibilitatea produktu soziala da.Herriari gure lan guztia itzuli behar zaio”.

APOSTOLUEN frisoa, Oteizarena, Oñatiko Arantzazuko Amaren Santutegian.

Aldamenean utzitako tabernetako batean Pablo Picassoren “Gernika” ospetsuaren irudi bat zegoen.Obraren eszena desberdinak zeharkatu genituen.Zezena, zaldia, kriseilua… Baina berak ezpata hautsiaren eta lorearen marrazkia nabarmendu zuen. Heriotza eta esperantza sinboloa iruditzen zitzaion. Loreak mundu berri eta hobe bat irudikatzen zuen.

Idazketa poetikoaz galdetu nion.Folio zuriari aurre egitearen plazeraz eta pozaz.“Batzuek orri zuriaren aurreko beldurraz, bertigoaz hitz egiten dute.Bat nator zurekin orri zuria zoriontasuna dela esatean.Paper zati batek babesten nau.Nire Jainkoa paperezkoa da.Paper zuri horretan espresatzen naiz”.

Orduan proposatu zuen Oteizak Ande Maria Zuriko tabernan basoerdi bat hartzea.Sartu ginen.Esan zidan euskal ardo beltz bat eskatzeko (zalantzarik gabe, Arabako Errioxakoa).Nik beste beltz bat eskatu nuen niretzat.

KUTXA Metafisikoa, Oteizaren obra esperimentaletakoa, edo espazio sakratu baten sentsazioa.

Ondoan eseritakoan, esan nion neuretzat hartzen nuela bere esaldi bat, alegia:“Sakon maite dut nire herrialdea, amorru sakona eragiten dit nire herrialdeak.Sakon ematen diot nire bizia.Nire heriotza ere ematen diot”.

“Gaur Itziarren bake makila daukat esku artean –erantzun zidan irribarre babesle batez–.Makila hau eskuetan dudala bakea naiz”, esan zidan begietara zuzen begiratuz.

Euskal abangoardiaren funtsezko figura izandakoa errespetatu eta miresten nuen, 1957an Sao Pauloko Biurtekoan nazioarteko eskultorerik onenaren saria irabazi zuena, “Quousque tandem…! Ensayo de interpretación estética del alma vasca”-ren idazlea, monumentu megalitikoan espiritualtasuna eta abangoardiako mugimenduen berrikuntza formalak uztartu zituena..

OTEIZA Luis Romeroren tailerretan Irunen (FERNANDO LARRUQUERT).

Bizirik zegoen gure nazioarteko sortzailea zen.Euskal eskultoreen belaunaldiak zaildu zituena.  Txikia neurri fisikoan, sortzaile erraldoia antzerkian, zineman, eskulturan, poesian, GAUR taldetik frankismoaren isiltasun sorraren aurka ozen altxatu zena orain dela 50 urte baino gehiago.“Gure historiaren funtsezko zati bat”, Ricardo Ugarte eskultoreak zioen bezala.

Basoerdia edan eta gero, Portalera lagundu dion, eta bertan utzi genuen.Oraindik irribarrez ikusten dut, egunen batean Mirandaren argazkia eramateko esan zidanean; elkarrekin agertzen gara, ni haren hitzak edanez.Handik urte batzuetara, Zarauzko Zubiondo jatetxean elkarrekin bazkari batez gozatzen ari ginela, eskultore hatz nekatuarekin idatzi zuen argazkiaren oinean.

EZPATA hautsiaren eta lorearen xehetasuna, Pablo Picassoren “Gernika”.

Jorge Oteiza 94 urterekin hil zen, 2003ko apirilean, Nafarroan bere izena daraman museoa inauguratzeko puntuan zegoela.Gaur Jorge Oteiza Enbil eta Itziar Carreño elkarrekin daude atseden hartuta Altzuzako hilerrian.

Seguruenik honezkero ez zaude / inon ez / hemen baino / nigan / … zure euskal herriarekin.

Bere herria sakon maitatzen jarraitzen dena da, gure herriagatik amorru sakona sentitzen duena.Oteiza, lorea ezpata hautsiaren gainean.

 

*Kazetaria.

Udako amets bateko paisaia Bilarren Sep 25, 2018

ILUNSENTIA / Cesar Leonek samurki eta gertuko urruntasunetik marraztu zuen BILAR.

Solar de Samaniego upategiaren sormen zuzendari den Cesar Leonek, joan zen uztaila Bilarren eman ondoren, bertan egindako marrazki batzuk bidali dizkigu blogera.

Segi irakurtzen

Egin dantza nire gorputzaren sakoneran sartu aurretik Ago 1, 2018

 

Mitxoleta efikaza / Izpi gorria…

Julio Flor / Arabako Errioxa.

Segi irakurtzen

5.000 urteko emozio bar Jul 4, 2018

SORGINAREN TXABOLA trikuharria, Gizateriak eraiki zuen lehenetakoa.

Julio Flor / Bilar.

Egunsentian, begietsi nirekin Sorginaren Txabola trikuharriaren harritzarrak. Bizirik sentituko zara. Pentsatu duela 4.980 urte hilobi kolektibotzat aukeratu zuten gizakiengan. Nola mugitu zituzten lauza sakratuak. Pentsatu inguruan gau ilunetan piztu zituzten suetan. Nola inbaditu zituen transzendentziak ilbeteko goizaldeetan. Saiatu sentitzen bertako lehendabiziko biztanleen emozio sakona.

Segi irakurtzen

MAHASTIKO MERTXIKEN metafora boteretsua Jun 12, 2018

Lola Lopez de Lacalle bizkaitar idazleak, bere lehenengo eleberrian –Arabako Errioxan kokatuta dago kontakizuna–, “muinoan finkatutako galeoi zaharrak” inspiraturiko istorioa kontatzen du; gurasoen herria da, Guardia, “zelatari izateaz harro”.

“MUINOAN finkatutako galeoia, zelatari izateaz harro dagoena”, idazleak ikusi bezalaxe.

Segi irakurtzen

New Yorkeko oihanean margotutako gereziondoa Abr 18, 2018

Kaleko artistei esker zuhaitzak hazten dira hiri handietako adreiluen gainean. Haien erara, hirietako nekazari berriak dira.

Begiratu loretan dagoen gereziondo baten adar horri, fatxada batean marraztuta, farola baten aurrean, Brooklyneko distrituan, hirian populazio gehien eta Ameriketako Estatu Batuetako eraikin oihanik handiena duen konderrian, 8,5 milioi biztanle baino gehiagorekin.

MARGOTUTA, gereziondoaren adar loreduna bizi dirudi, oso bizi, mezu baten taupadaz.

Segi irakurtzen

Zuk jasotzen nauzu ekaitzaren gainean ibiltzeko Mar 15, 2018

Isilean Arabako Errioxa handi egin dutenak / Eskualdeko haizea zabalduz lekukoa eramaten dutenak

ESKUALDE osoko mahats gainean dantzan aritu ziren oinak azken Mahats Bilketaren Jaian.

Txoriek mokoan hazia eramaten duten bezala, erleek loreak polinizatzen dituzten bezala, horrela gizakiok. Eguzkiaren argia bezala lursailak argituz, ilbetea bezala izarrez inguratua, horrela gizakiok. Kanpai bat bezala landaren erdian, eperraren hegaldia bezala, hodei aldra bat bezala Mendilerroaren gainean aiduru, herriei poliki so, horrela gizakiok.

Argi izpi ikusezin bat bezala bata besteari tiraka, babes, akuilu, adore, eredu… zenbat gizakik erakutsi dioten bidea Eskualde osoari.

Lan isilarekin, izateko eta egoteko moduekin. Amatxoak, aitona-amonak, anai-arrebak, aitak. Herriko bizilagunak. Auzokideak egunero mahastietara joaten, eguzkitik eguzkira. Ausozkoari lagunduz ezbeharraren aurrean, haren bodega bisitatuz, ondoko herriko ardoa eta olioa probatuz.  Elkarri burutik mamuak ateratzen izotz anker eta harri suntsitzaileen aurrean.

FINKAKO urruntasunetik, inausle txikitxo bi ikus daitezke.

Eguneroko zereginak… ogia labean egosten, eguneroko jakiak prestatzen. Hamabostentzat sukaldatzen. Mahats bilketak orpoz orpo. Mahatsen eta oliben nektarra landuz. Lurraren mugaldeetara bidaiatuz. Jota bat abestuz. Aurresku bat dantzatuz. Poema bat errezitatuz. Sinfonia bat konposatuz. Txikitxoen algarei men eginez.

Lehengo egunean baten batek mahastizain batzuen gurasoak zein “handi” izan ziren aipatu zidan. Bere gurasoek bezala, Arabako Errioxa handi egin duten jendeak.

ERLEZ beteriko Eskualde bat, giza erlez beterikoa, nekazariz, ardogilez…

Ia oharkabean egin zuten, baina lan egiteari utzi gabe. Munduko ilusio guztiarekin, herrialde honetan aldatu ziren hainbeste gauza aldatzeko.

KOLEKTIBO bakoitzean, ekintza bakoitzean, estimulu bat, inspirazio bat.

“Zenbat ikasi nuen Samaniegoko harengandik”. “Zenbat Villabuenako beste harengandik”. “Zer esanik ez Bilarreko andre hartaz”. “Ai, Eltziegoko jaun hura, edo Guardiakoa, eta Kripango neska gaztea, Ekorako izeba zaharra edo Labrazako zizeronea”. “Bastidako bikote zoragarri hark egin zuena kontatuko banizu”. “Buradongo famili hori edo Lantziegoko gazte haiek egiten ari direna kontatuko banizu”. “Oionen oliotarako dolarea mantentzen duen horretaz idatzi behar zenuke” edo “Moredan Historia laztantzen duen horretaz”… Eta horrela herri guzti-guztiak aipatuz.

ORKESTRA bat entzuten da, bizitza afinatuz, eguneroko lana musikatuz.

Eskualdea handi bihurtu zutenak, ia oharkabean. Lekukoari irmo eusten diotenak, eskutik eskura pasatuz, gaurtik biharrera,orain dela zapi mila urteko  historiaurreko sua bezala Mendilerroaren eta Ibaiaren artean.

“Zenbat ikasi nuen UAGAn Mañuetako bi anai-arreba gazte horien gurasoengandik”. “bera izan zen nekazarien sindikatuan engantxatzeko arrazoietako bat”. “Neska izan zen euskara maitatzeko inspirazioa”. Edo nobelak, musika, dantza, argazkiak, ai aire zabaleko margolanak… Bizitza, adiskideak. Izatea, adiskideak.

TXIRRISKILEN habia mahatsondoaren eta bere mahats zuriaren gainean, mahastizainaren esku errespetuzkoarekin.

Txoriek mokoan hazia eramaten duten bezala habiara, erleek loreak polinizatzen dituzten bezala. Eguzkiaren argia bezala lursailak argituz… Horrela gizakiok.

Guardia, hiri murgildua Feb 5, 2018

Guardia goian zegoen, Antso Indartsuak eraikiarazi zuen harresiaren barruan. Aitak esaten zidan XX. mende zaharreko 60ko urteetako udazken hartan bere Renault Dauphineren bolantea askatu gabe.

Guardia ikusi nuen lehendabiziko aldia izan zen.

Bilboko POETA New Yorkeko Brooklyn zubian.

José Fernández de la Sota *

Guardiara iritsi, autotik jaitsi eta aitak, lepoan bufanda bat kiribildu eta gero, 60ko urteetako haur batentzat hain harrigarria zen hiribildu hartako ateak kontatzen jarraitu zuen –Mercadal, Harategiak, Paganos, San Joan eta Santa Engrazia–. Sinestezina zen horren guztiaren azpian gehiago egotea.

Segi irakurtzen

Amets batean gordetzen zaitut, Labraza Ene 31, 2018

Labrazaren begirada liluratua, Erdi Eroko begi berberetik egunero jazotzen dena behatzen beti. Aldaketarik gabeko paisaia bera eta beti eta beti ezberdina. “Begirada bategatik, mundu bat” eskaini zuen poetak.

Julio Flor.

LABRAZAKO hiribilduaren begirada horren bidez ametsez betetako mundua sentitzen da.

Segi irakurtzen

Natura Ikasgela Moredan Ene 17, 2018

Eramaten gaituen bizitzaren ibaiko ura…

Egunotan izotza urtu dela eta, Toloñoko mendilerrotik ur kantitate handia jaitsi da Moredarantz. Merezi du borborrean eta zarata handiz jaisten den ura ikustea eta bere soinua entzutea. Ikuskizun bakana da, soilik urtarrilean ikus daitekeena edo, beharbada,euria eta elurra egiten jarraitzen badu, baita otsailean ere.

Paisaiari begira ikasten dugu. Natura une oro mintzatzen da. Egunotan, Moredan, egindako elurra urtzearen ondorioz, eramaten gaituen bizitzaren ibaia ikus daiteke, historiaz betetako leku batean:  Santa Eufemia.

LIZARRAK Moredako presako ur jauzian.

Segi irakurtzen