Hautagaitza babesteko hitzen mahastia

UNESCOren Gizadiaren Ondare izateko Errioxako eta Arabako Errioxako Ardoaren eta Mahastien Paisaia Kulturalaren hautagaitzari babesa emateko hitzen mahastia. Besteen hitzak. Hainbat alorretako pertsonak: kultura, gastronomia, kirola,… Hemengo eta munduko pertsonak, euren hitzak idatziko dituztenak. Baita hautzagaitza bultzatzeko elkarrizketak ere, izen-abizenekin. Errioxa eta Arabako Errioxako erkidegoak are gehiago handituko dituen proiektu baten parte izango dira.

Maite ditut geure kulturak, lanbroak izkutatzen dizkidanean Feb 11, 2020

Horrela, lainopean, bizi ahal izan zen atzo Lantziegon, dagoeneko bost urte bete dituen kulturen jaia. Agerian da, ohitura bilakatzen ari dela jardunaldi hau Lantziegoko biztanle eta, bereziki, Lantziego Ikastola eskola publikoko kideentzat.

Segi irakurtzen

Solasean mahastian Dic 2, 2019

Mahasti urruneko bakardadean, mahastizain batek mahatsondoekin hitz egiten du isiltasun erabatekoan.

Julio Flor.

Baten batek esajeratzen ari naizela esango du, nekazaria bere lanean ari dela mekanikoki. Aihenak mozten besterik ez dela ari, mahatsondoa prest jartzen, 2020ko udaberria iristen denerako.

ATZEAN, argiunean, arbolaren ondoan, mahastizain bat mahastiarekin hitz egiten, eta kimatzen.

Muino batetik, Elvillarretik gertu, arretaz begiratzen diot. Kimatzen ari da, egiazki. Baina, tarteka, lipar batez gelditu, sakon begiratu, egoera aztertu, eta zereginari ekiten dio berriro… Toloñoko Mendilerroaren pean, tenperatura sei gradukoa baino ez da. Atmosfera berotzen duena buzo urdina duen nekazariaren emozioa da. Eta haren solasa.

Segi irakurtzen

Erdi Aroko zaldia lauhazka XXI. mendean Nov 17, 2019

Argazkiak JOSEMI RODRIGUEZ MARTINEZ.

Egunsentia.

Nafar Sonsierrako mila urteko zaldi bat lauhazka dabil malenkoniatsu arteen itzalen artean. Ipuin honetan dena da posible. Bere begiradarekin, behialako izaki horrek orainaldiraino garraia ditzake ideia zaharrak, tokiko jendearen arrangurak, ohitura haiek, baita ere bere arimaren aroztegian lo dauden ilargi izpiak ere.

Eguna argitzearekin bat, oreina lasterka doa ikustera ea gauaren ondoren dena bere lekuan dagoen. Lasaiturik hartzen du arnasa, ikusita ez direla bertatik joan ez Mendilerroa, ez ehun urteko olibondoak, ez herriak, ez urmaelak. Zeruak hor jarraitzen du, mahastiek heltzen diotela.

Harritzen duena da zaldia ikustea, hain begirada zaharreko begiez bide berriak usnatuz, asfaltoaren zauria.

Segi irakurtzen

Milioika mahats adar magiko Nov 10, 2019

13.200 hektareako mahasti magiko batean landatutako 40 milioi anduiz osatutako altxorra dauka. Arabako Errioxa, mahasti mataza bat, txirikorda haize bat airean, milioika mahats adar magiko. Upategiak betetzen dituzten, aberastasuna sortzen duten eta ametsak ereiten dituzten mahatsak.

MILIOIKA ANDUI Arabako Errioxan, ehun erraldoien gainean (Argazkia: Josemi Rodriguez).

Segi irakurtzen

Mahats ibiltariak Oct 8, 2019

MAHATS bidaiariak, munduan zehar ibiltzeko jaiotako abenturazale alderraiak.

Zerumugatik harantzagoko bideak korritzen dituzun Euskadiko mahats erromesa. Mahastizainaren eskutik, munduko sasoilarien hatzetatik zoazen mahatsondoaren buhameria, bodegara iritsi arte.

Mahats biltzaileen altzotik kaxara, saskietatik traktore edo kamioira, handik hormigoizko lakura, edo hautapen zintara, altzairu herdoilgaitzezko depositura, elaborazio gelako isiltasunera.

 

UPA oholak margotutako mahatsekin.

Bidaiari bat nire lurreko paisaian zehar. Bizkaitar mulkoak, Karrantza edo Muskizetik Gernikara zoaztenak, Eltziegotik Lapueblara atoian dantzan, Guardiatik Elvillarreraino Araban.

Denboraren buhamea, iraganaren biloba, klimaren areriotasuna zeharkatuz, nekazari komunitateen sentimendua esplikatzen digun Historia.

 

SASOIKO mahats biltzaileak, Mahats Bilketaren atoian esperantza eta mahatsa kargatzen.

Ibiltari beltza, esploratzaile zuria, botilan helmugako joan-etorria egiten. Ardo bihurtzen zara, periploan Lurraren mugaldeetaraino.

Ez mandorik ez mandazainik. Marinel merkatariek eta zeruko pilotuek gidatzen dute zure galopa. Zaldi, dontzeila, guardako aingeru, milioika bizitzaren bide ezkutuak korritzen dituen kometa. Lurraren umetokitik, mahastitik, sortutako ipar izarra.

 

TOLOÑOKO Mendilerroaren pean hazitako mahatsa.

Alderrai itsaso eta ozeanoetan barna. Mahats deitua, kantatua, desiratua. 2019ko uzta onaren neskatila alderraia. Nazioak deskubritzera. Giza unibertsoaren zainetan barna nabigatzera.

Euskal mahatsa, esplora ezazu gizakion arima betea, ekarri gure ilbeteko mendietara urrun elikatzen duzun bihotza, eta jakinarazi egiozu Kantauriko kostaldearen eta Toloñoko Mendilerro ederrari miresmenez begiratzen dion ibarraren artean jaio zinela.

 

EGUZKIAK mahatsen azala koloreztatzen du Elo Hand-en argazki erakargarri honetan.

Samur, baina esaiezu, egun batean, mahats zahar bildu berri eta ardo eta txakolin bihurturik, izokinak bezala abiatu zinela euskal lur gozotik urrun, konpainia onean itzultzeko. Bai, itzultzeko.

Kanpaien esanetara May 23, 2019

Ez dakit beste leku batzuetan nola egiten duten, baina mahastien eta ardoaren Eskualdean usoek kanpaipean egiten dute habia, eliza altuetako dorreetan.Han gorteiatzen dute, han ugaltzen dira.Eta kanpaiak jotzen dituztenean, usoen hegaldia dilin-dalan sakabanatzen da.

Arabako Errioxako herrien joanera barean, astelehen edo astearte bakarti baten goxotasunean, haizearen zurrumurrua daiteke, iturrien marmarioa, Mendilerrotik Ebrorantz jaisten diren errekastoen marmarra… baita azken artaldeen maraka ere.

Julio Flor.*

Segi irakurtzen

Mitxoleta eta harresia Abr 12, 2019

Harresia esaten diote.Eta badirudi horma zeharkaezina dela, gotorleku menderaezina, bere kasa defendatzeko gai den hiri setiatua.Harresia.Barruan bizi direnak giltzapetuta dauzkan kartzela hotza.

Guardian barna pasieran ibili naizenean, erdi irekita zeuden ehunka ate ikusi ditut. Lurretik ernatutako egurrak, zeruaren argi aldakorraren babesean.

Julio Flor *

Segi irakurtzen

Itzalitako sumendi baten odol gorria Feb 26, 2019

Arabako Errioxako mahatsondo biluziari oda.

Nekazariak bere mahatsondorik onenean pentsatzen duenean, zutabe emankor horretan, bere mahastietako eskulturarik ederrenean… MAHATSONDO hori aitonak landatu zuela, aitak landu zuela, eta orain berak zaintzen duela kontatuko du.

MAHATSONDOAK, jantzita, bere erara hitz egiten du, erpurua altxatuz (ARGAZKIA Iñigo Franco).

Mahatsondo biluzia, itxuraz mugimendu gabea, planetari lotuta bueltaka, izar gangaren azpian zure biluztasunean ikusgai, bizitzaz eta promesez betea.

Segi irakurtzen

Agur Oiongo olio errota kooperatiboa Ene 22, 2019

Oiongo “San Vicente” olio errota kooperatiboak ekoizpen lana amaitu du.

“SAN VICENTE” olio errota, gure blogak 2019ko urtarrilaren 17an, osteguna, ateratako argazkian.

Albistea ia oharkabean pasatu da.

Gutxi batzuk baino ez dira atsekabetu itxieragatik. Beste batzuek horren berri jakin dute.

Eta beste askok, iruzkin txikiren baten ondoren, ahaztu ere egin dute.

OLIBAK “zukutuz”, duela urte batzuk, Oiongo olio errotarako (Manuel Gonzalezen argazkia).

Fernando Martinez-Bujanda*

Segi irakurtzen

Ezpata hautsia eta lorea Picassoren Gernikan Oct 14, 2018

Solasaldiko ardo beltza Jorge Oteizarekin 1993ko Gasteizen.

Tartean ardo beltz bat, orain dela 25 urte Orioko sortzailearekin hitz egin nuen; aktibista kulturala, kontzientzien esnatzailea, izaki menderaezina.Elkarrekin ibili ginen oinez Senda bidean, Gasteizko Andre Maria Zurira iritsi arte, bere 85 urteak emazte Itziar Carreñoren “bake makuluan” bermatuta, zeina 2 urte lehenago hil baitzen.

Julio Flor *

Artikuluaren egilea, Julio Flor, Jorge Oteizarekin (Argazkia J.A. Miranda).

Oteizaren bila joan nintzen egun haietan ostatua hartuta zegoen etxera, Gasteizko Florida parketik gertu.Agurtzean kontatu nion bere azken liburua irakurri nuela, “Itziar elegia y otros poemas”, Pamiela nafar argitaletxeak argitaratutakoa.Jeses Angel Miranda argazkilaria zetorren nirekin.

“La luz de tus manos/ llenando las horas de mis manos vacías”, errezitatu nuen buruz, 1991ko abenduan, ezkondu eta 53 urtera, zendu zen emazteari eskainitako bertsoetako bat.Santu-zeinu baten moduan, Oteizak bertso lerroa osatu zuen:“Seguramente no estás ya / en ninguna parte / solamente aquí / en mí / conmigo”.

HITZEZKO bidea Gasteizko Florida parkea zeharkatzen.

Esan zigun oinez joango zela Portaloneraino (XV. mendeko antzinako posta etxea).Berarekin joateko.Oinez zihoala, bere esku-gorputz-bihotzak Itziarren makilan bermatzen ziren.Senda bidetik, arbola erraldoien artean, Florida parkera igaro ginen, Andre Maria Zuriaren plazaraino.

Ibili eta gelditu, behin eta berriro.Berriketan… gure herriaren kategoria berezia, hezkuntzaren garrantzia, “eskola ume euskaldunak hartu eta bideratuko zituen ikastola esperimentala”, Arteetako Batxilerra”.“Egiten dugun guztia geurea izan behar da.Bertan sortua behar da”, defendatu zuen.

“Batzuek arteari apaingarri hutsaren rola ematen diote”, esan nion.“Arteak ez du balio apaintzeko –eten zidan jarduna–.Arteak gizaki berri bat sortzeko da.Norbanakoa esnatu behar da… Hemen mundu guztia lo dago, artea bezala”, esan zidan.“Artistak sortzen duen sentsibilitatea produktu soziala da.Herriari gure lan guztia itzuli behar zaio”.

APOSTOLUEN frisoa, Oteizarena, Oñatiko Arantzazuko Amaren Santutegian.

Aldamenean utzitako tabernetako batean Pablo Picassoren “Gernika” ospetsuaren irudi bat zegoen.Obraren eszena desberdinak zeharkatu genituen.Zezena, zaldia, kriseilua… Baina berak ezpata hautsiaren eta lorearen marrazkia nabarmendu zuen. Heriotza eta esperantza sinboloa iruditzen zitzaion. Loreak mundu berri eta hobe bat irudikatzen zuen.

Idazketa poetikoaz galdetu nion.Folio zuriari aurre egitearen plazeraz eta pozaz.“Batzuek orri zuriaren aurreko beldurraz, bertigoaz hitz egiten dute.Bat nator zurekin orri zuria zoriontasuna dela esatean.Paper zati batek babesten nau.Nire Jainkoa paperezkoa da.Paper zuri horretan espresatzen naiz”.

Orduan proposatu zuen Oteizak Ande Maria Zuriko tabernan basoerdi bat hartzea.Sartu ginen.Esan zidan euskal ardo beltz bat eskatzeko (zalantzarik gabe, Arabako Errioxakoa).Nik beste beltz bat eskatu nuen niretzat.

KUTXA Metafisikoa, Oteizaren obra esperimentaletakoa, edo espazio sakratu baten sentsazioa.

Ondoan eseritakoan, esan nion neuretzat hartzen nuela bere esaldi bat, alegia:“Sakon maite dut nire herrialdea, amorru sakona eragiten dit nire herrialdeak.Sakon ematen diot nire bizia.Nire heriotza ere ematen diot”.

“Gaur Itziarren bake makila daukat esku artean –erantzun zidan irribarre babesle batez–.Makila hau eskuetan dudala bakea naiz”, esan zidan begietara zuzen begiratuz.

Euskal abangoardiaren funtsezko figura izandakoa errespetatu eta miresten nuen, 1957an Sao Pauloko Biurtekoan nazioarteko eskultorerik onenaren saria irabazi zuena, «Quousque tandem…! Ensayo de interpretación estética del alma vasca”-ren idazlea, monumentu megalitikoan espiritualtasuna eta abangoardiako mugimenduen berrikuntza formalak uztartu zituena..

OTEIZA Luis Romeroren tailerretan Irunen (FERNANDO LARRUQUERT).

Bizirik zegoen gure nazioarteko sortzailea zen.Euskal eskultoreen belaunaldiak zaildu zituena.  Txikia neurri fisikoan, sortzaile erraldoia antzerkian, zineman, eskulturan, poesian, GAUR taldetik frankismoaren isiltasun sorraren aurka ozen altxatu zena orain dela 50 urte baino gehiago.“Gure historiaren funtsezko zati bat”, Ricardo Ugarte eskultoreak zioen bezala.

Basoerdia edan eta gero, Portalera lagundu dion, eta bertan utzi genuen.Oraindik irribarrez ikusten dut, egunen batean Mirandaren argazkia eramateko esan zidanean; elkarrekin agertzen gara, ni haren hitzak edanez.Handik urte batzuetara, Zarauzko Zubiondo jatetxean elkarrekin bazkari batez gozatzen ari ginela, eskultore hatz nekatuarekin idatzi zuen argazkiaren oinean.

EZPATA hautsiaren eta lorearen xehetasuna, Pablo Picassoren «Gernika».

Jorge Oteiza 94 urterekin hil zen, 2003ko apirilean, Nafarroan bere izena daraman museoa inauguratzeko puntuan zegoela.Gaur Jorge Oteiza Enbil eta Itziar Carreño elkarrekin daude atseden hartuta Altzuzako hilerrian.

Seguruenik honezkero ez zaude / inon ez / hemen baino / nigan / … zure euskal herriarekin.

Bere herria sakon maitatzen jarraitzen dena da, gure herriagatik amorru sakona sentitzen duena.Oteiza, lorea ezpata hautsiaren gainean.

 

*Kazetaria.

Harpidetu zaitez gure newsletter-era