Angelusaren ordua

Elkarrizketa mahastian, Iñigo Franco Atorrasagasti nekazari eta UAGAko afiliatuarekin

Batzuetan ustekabeak gertatzen dira. Guardian egindako hitzordu batera bidean, telefonoz hots egin diot Iñigo Franco Atorrasagasti nekazariari, Arabako Errioxan dituen mahastietako baten bihotzean lanean irudikatzen dudalarik. Telefonoaren bestaldean, mahastizainak eskuan zuen aitzurra jaitsi eta deiari erantzun dio.

“Arabako Errioxan lurreko nekazari moduan bizi daiteke. Hori salbuespena da”.

Lezako nekazaria errepidera irten da nire bila. Berrogeita hamar metrora, pinu batzuen atzean, Sorrondo mahastia dago, mahatsondoak edontzi formarekin; dituen handiena da, 1,5 hektarea, zehazki orain dela 20 urte landatua.  Aitzurra besaburuan duela dator, aurretik jarrita, oso modu pertsonalean. Mahatsondoetan hautsitako alanbreak konpontzen ari zenean entzuten ari zen irratiko entzungailuak ditu jarrita.

Badirudi mahastien erdian mundua gelditu egiten dela, erlojua geratzen dela. Ez da autorik ikusten, ezta entzuten ere. Toloñoko Mendilerroa dago lurralde osoa betetzen.  Eta mahasti azalera zabala, begiradarekin panoramikan ikustatzeko.

Haizearen zaratarik gabe, gure ahots bakartiek bat egiten dute txorien kantuarekin. Eguzkiak bete-betean jotzen du mahastian eguerdian. Hodeiek Sorrondoko mahatsondoen gainean proiektatzen dituzten itzalak bizkor doaz, Mendilerro handiaren oinetan.

Elkarrekin argazkiak egin dizkiogu kimu batzuetan gailentzen ari den izerdiari. Iñigoren begiradari esker, nirea urrunago iristen da, eta sakonagoa da. Angelusaren orduan, Eskualdeko mahastizain guztiak elkarrizketatu nahi nituzke beraien sailetan. Lagin gisa, esaerak dioenez, botoi bat nahikoa. Eta hitz hauek.

.- Sorrondoko mahatsondoen ilaren artean, lurrean, ezin konta ahala aihen daude 2018ko kimaketatik. Zer egingo duzu horiekin?

Lurrera gehituko ditut “rotavatorearekin”; bere hortzekin lurra jorratzen du, mahatsondo ilaren artean ateratzen diren belarrak kentzen ditu, eta aihenak zatitu eta txikitzen ditu. Garai batean eskuz kentzen ziren mahats adarrak. Pentsa zenbat lan. Baina duela jada 40 urte txikitu egiten ditugu, eta mahastiko lurrak xurgatzen ditu.

Lurra, horrela, harrotuago geratzen da, hezetasuna hobeto hartzeko, eta belar txarrak kentzen dira. “Hiru batean”: aihenetako adarrak txikitu, lurra harrotu ura hobeto xurgatzeko eta belar txarrak kendu.

.- Edontzi formako mahatsondoetako alanbrea konpontzen ari zinela esan didazu…

Arabako Errioxan gero eta hektarea gehiago egiten da parretan igota, eta horrek hainbat onura dauzka, hala nola gaixotasunak kontrolatzea eta lurrera doan hosto kopurua murriztea, landaredia finkatzen delako.

Eragozpena da adarrak alanbreetan kateatzen direla, eta kimatzen duzunean oso lan nekeza da kentzea. Kimatu aurreko makina batekin egiten dugu, alanbreen arteko aihenak moztuz, lana errazteko.

Jakina, kimatu aurreko lanean, makinarekin beti apurtzen da alanbreren bat.  Gaur apurtutako alanbreak konpontzea tokatzen zen.

.- Eta aitzur hori, gehiago museo batekoa dirudielarik?

Ja, ja. Aitzur gure aitak bazuen dagoeneko. Heredatutako lanabesak dira. Betierekoak dira. Alanbrea apurtzen den lekuan, zutoinetik hurbil, zulo bat egin behar da, eta lotura lurpean bilatu. Eta mahastiko belar txarrak kendu, begietara ematen baitute.

.-Aitzurraren burdina gastatua ikusten da…

Bai, egia da, eta burdina gastatzeko eman eta eman egin behar da. Eltziegoko lagun batek esan ohi duenez, “begira zein gogorra den lurra altzairua ere gastatzen baitu”.

.- Zer espero duzu aurten Sorrondotik, zure mahastirik handienetik?

Oro har, badakit aurten ez dudana jasoko “paper” guztia mahatsetan jasoko, baina, iazko izotzaren ondoren, espero du uzta zentzuzkoa eta duina jasotzea. 2017ko mahats bilketan Sorrondok 4.000 kilo mahats eman zidan, erdia baino gutxiago, mahasti honen fruitua 10.000 kilo Tempranillo mahats izaten baita. Aurten Sorrondon 7.000 kilo inguru jasotzea espero dut.

.- Mahastia orain dela 20 urte aldatu izanak berezi bihurtzen du zuretzat?

Jakina, Sorrondok balio berezia dauka niretzat. 25 urte daramatzat nekazari bertan, Lezan. Askotan pentsatzen dut bizitzan pasoan gaudela, eta, horregatik, nik landatu dudan mahasti hau nire seme-alabek landuko dute, eta seguruenik bilobek. Mahasti hau nire ondoren biziraungo du.

.- Unibertsoari galdera bat egitea bezala da: Uste duzu zure umeek eta ilobek egunen batean mahasti hauek zainduko dituztela?

Ni bokazionala naiz. Lurra gero eta gehiago gustatzen zait. Bertan, mahastietan, munduan dudan lekua aurkitu dut. Baina ez nire bizitzako ilusioa nire haurrek nik egiten dudana egitea, eta nik maitatzen dudana maitatzea. Ez daukat horretarako asmorik. Ikusiko dugu.

.- Gaur goizean irratia entzuten ari zinen entzungailuetatik, mahastian lanean ari zinela…

Sergio del Molino idazlea entzuten ari nintzen, “La España vacia” liburua idatzi zuena.  Han, Aragoin, benetako arazoa da landa inguruneetako populazioa galtzea. Liburua irakurriko dut; betan kontatzen du nola Espainiako jendea hiriburuetara eta kostaldera alde egiten ari den, klima epelagoaren bila, eta hiriak zerbitzu gehiago eskaintzen dituelako.

.- Pentsatzea orain gauden mahasti honetan zure seme-alabek edo bilobek lan egin dezaketela pentsamendu baikorra da, kontuan hartuta madrildar idazleak dioena.

Tira, Arabako Errioxan gero eta biztanle gutxiago gara. Hori horrela da. Eskualdean oparotasun ekonomikoa dagoen arren. Eta egia bezain paradoxa den zerbait esango dizut: Arabako Errioxan lurreko nekazari moduan bizi daiteke. Salbuespena da, Euskal Herriko eta estatuko leku askotan nekazaritzan atzerakada handia baitago.  

Arabako Errioxan ez gara Arabako Mendialdeko edo Lautadako despopulazio mailara iritsi, eta erreleboa ematen ari gara… baina pixkana-pixkana biztanleak galtzen ari gara, pixkanaka eta poliki. Baina galtzen gara.

Eta hori gero eta gehiago ezagutzen dela daukaguna, kalitate paregabeko produktuak, lur ona, mahats ona, olibondo onak, olio bikaina, elaboratzen diren ardo handiak. Halere, ez dugu lortzen populazioa finkatzea.

.- Zer ari da gertatzen?

Emazteak eta biok bi ume ditugu, haurrak oraindik, eta deserosoa da herri batean bizitzea. Zerbitzuak falta zaizkigu. Edozein jolas kontutarako irten egin behar da, eta, hurbiltasunagatik, Logroño daukagu lehenago Gasteiz baino.

Orain kanpaina interesgarri bat dago Eskualdean, Kuadrillak Guardiako igerileku klimatizatuak ireki nahi baititu berriro, eta Arabako Errioxari jendearen laguntza eskatu dio, bazkide egin eta igerilekuetara konpromisoa hartzeko. Zerbitzu berri baten balio sinbolikoa dauka, gehitu egiten da. Bertan bizitzea errazten duten keinu txikiak dira.

.- Itzul gaitezen mahastira. Nork ematen dio gehiago nori, mahastiak zuri edo zuk mahastiari?

Mahastiak neuri. Aitonak esan ohi zuen landara joaten zarenean beti egoten dela lana. Inoiz ez duzula amaitzen. Edozein nekazarik esango dizu, mahastiek gehiago ematen digutela guk beraiei baino. Eta iazko izotz handiaren ondoren, guztiz erreta utzi baitzuen, nola suspertu den mahastia, nola osatu den! Miragarria da erantzuteko gaitasuna.

.- Zein metafora handia gizakiontzat!

Zalantzarik gabe. Horregatik, are gehiago maite duzu. Esan zezakeen “izotzak zizko eginda utzi nau, beraz, ez dut mahats alerik emango”. Baina baldintza horietan ere 4.000 kilo eman zigun!

.- Mahastiari ahotsa jarri eta gero, mahasti guztiak berdinak ote diren galdetu nahi dizut.

Ez dira berdinak. Bakoitzak bere izena dauka, bere berezitasuna. Bat zaharragoa da, beste bat gazteagoa. Bat parran jarrita dago, beste makurtuta, batean eguzkiak jotzen du egun osoan, haiek aitarekin landatu nituen, bestea osabak utzi zidan, edo aitonak… hori guztia presente dago bertan lanean ari naizenean. Sorrondo berandu landatu nuen, ekainean, oso inguru hezea delako. Landatzean aldamenean izan nuen jendea jada ez da bizi. Eta haiekin oroitzen naiz, nola ez!

Iruzkina idatzi

Zure e-posta helbidea ez da inoren ikusgai izango. Bete beharreko eremuak  *
*
*